bir tatlı su gezgininin avrupalının okuma sevdası üzerine görüşleri

öğlen yemeğinde bayramı almanya'da geçirmiş bir arkadaşla beraberdik:

- almanlar, her yerde okuyordu valla. metroda bir durak öteye gidecek, otobüste ayakta kalmış... o halde bile okuyordu insanlar.

evet, ben de aynı şeyi hem amsterdam'da, hem de paris'te gözlemledim. gerçekten toplu taşıma araçlarında birçok kişinin elinde okuyacak birşeyler mutlaka bulunuyordu. amerika'ya yaptığım gezi sırasında başkaca ilginç bir gözlemim de olmuştu. beni misafir eden ailelerin evlerinin her yerinde, koridorda bile, mutlaka okuyacak birşeyler oluyordu. bir yere oturduğum zaman elimi attığım yerde ulaşabileceğim bir kitap mutlaka bulunuyordu.

ancak orada ilgimi çeken birşey olmuştu: her konsolun üzerinde kitap olmasına karşın evlerde doğru düzgün bir kütüphane yoktu. sağda solda duran kitapları karıştırdığım zaman da okunduklarına ilişkin bir belirti, örneğin kitabın bir yerinde bir ayraç görmedim. tertemizdi kitaplar. kitapların konuları da birbirlerinden çok bağımsızdı, gelişi güzel konularda kitaplar vardı. o zaman bu kitapların yalnızca birer "dekorasyon ögesi" olarak düşünüldüklerini, aslında okunmadıklarını düşünmüştüm.

şimdi de avrupalıların toplu taşıma araçlarında harıl harıl kitap okuyor olmasının aslında bir tür "kaçış" olduğunu düşünüyorum. çoğunlukla birbirlerine mesafeli davranan avrupalıların toplu olarak bulundukları taşıtlarda çoğunlukla göz göze gelmek istemedikleri için sürekli okuduklarını düşünüyorum. çünkü bir kitap insanı içinde bulunduğu gerçeklikten uzaklaştırmanın en başarılı yöntemidir. yakınlarında yabancıların bulunduğu bu ortamdan başlarını yazılara gömerek uzaklaşmaya çalışıyorlar gibi geliyor bana.

bu tezime birinci önemli kanıtım aynı avrupalıların arabalarda kitap okumamasıdır. arabada yolcu olarak bulunan avrupalıların ellerinde okunacak pek birşey görmüyorum. iyi bir kitabı elinden bırakamadığı için metroda okumayı sürdüren bir kişinin aynı kitabı arabada yolcuyken de okuması gerekmez miydi?

bir diğer kanıtım ise ortalama bir avrupalının tv başında geçirdiği süre ile bir türk ile neredeyse aynı. çok rahatlıkla iddia edebilirim ki iyi bir kitap tv izlemeye engeldir. metroda kitap okuyan kişinin eve varınca tv başına geçmesinin açıklaması nedir acaba? ortalama bir avrupalının bir türk'e göre daha fazla spor yaptığını da bildiğimize göre evde kitap okumak için kalan zaman çok sınırlı olsa gerektir.

ama bu tezimin herkes için geçerli olduğunu iddia edemiyorum. hatta kaçış olsun diye okuyan bir kişinin her seferinde bunu yaptığını da söyleyemiyorum. kaldı ki "hangi nedenle okursa okusun, yeter ki okusun." sözüne karşı diyecek birşeyim de yok. çünkü ben de böyle düşünüyorum. ama otobüse binerken hiç tanımadığı yan koltukta oturan kişiyle inene kadar komşuluk ve arkadaşlık eden yurdum halkının, az okumasına karşın, iletişim becerisinin avrupalılardan yüksek olduğunu da eklemeden edemeyeceğim.

(birinci resim muiden şehrindeki muiderslot şatosu, ikinci resim bir alışveriş merkezinde gördüğüm heykel, üçüncü resim amsterdam üzüm bağları)

bir tatlı su gezgininin paris metrosu görüşleri

sabahın soğuğunda, amsterdam'ın otobüslerinin zamanlaması üzerine konuşuyorduk ki gece otobüsü, internette yayımlanmış 'durakta bulunma saatinden' 1 dakika önce durağa geldi. amsterdam şehrinin tüm ulaşımının merkezi tren garı olduğundan bindiğimiz otobüsün son durağı da tren garı.

benim hanım, paris gezimizi garanti altına almak için biletleri türkiye'deyken internetten almıştı. hiç hızlı trene binmemiş bir tatlı su gezgini olarak uçağa benzeyen bu toplu taşıma aracında da "check in" yapmak gerekiyor mu diye sorma gereği duydum. gerekmiyormuş neyse ki.

üç buçuk saatlik bir yolculuğun ardından hollanda ve belçika'yı arkada bırakıp fransa'ya, paris'e vardık. tren yalnızca birkaç büyük şehirde durdu. pek öyle uçak hızında filan değildi ama doksanlı yılların sonunda türkiye'de yaptığım tren yolculuklarına kıyasla oldukça iyiydi. paris'te "gare du nord"a (kuzey tren garına) indik. tren garında metro işaretini bulup bilet gişesine yöneldik. gişenin yanında reklamını gördüğümüz, günboyu sınırsız metro binişi sağlayan biletlerden kalacağımız süre kadar aldık. gişe görevlisi biletlerle birlikte bir de şehir haritası ve metro planı verdi.

böylece amstelveen'de sabah beş otobüsüyle başlayan, amsterdam'da hızlı trenle süren yolculuğumuz, öğlen saatlerinde metro ile otele varışımızın ardından sona erdi. amstelveen'de durağa yürüdüğümüz ve metrodan otele yürüdüğümüz toplam yüz metre yolu saymazsak hiç yürümedik denebilir. otele vardığımızda kendimizi hemen paris sokaklarına atacak gücümüz vardı. paris'te kalınacak otelde aranılması gereken en önemli özelliğin şehrin merkezine yakınlığı değil, metroya yakınlığı olduğunu da böylece anlamış olduk. zaten bütün oteller web sayfalarında bunu açıkça belirtiyor. (biz de daha türkiye'deyken, internet üzerinden, sınırlı bütçemize uygun, metroya yakın bir otel ayarlamıştık. elbette bunu da benim hanım, paris gezisinin iptal olmaması için neredeyse bana sormadan halletti.)

paris'te toplu taşımada metro, hızlı transit sistem (RER), tramvay ve otobüs kullanılıyor. (ayrıntılı bilgi için http://www.ratp.fr/ ) aldığımız bilet bunların hepsinde geçerliydi ama biz en çok metroyu kullandık, çünkü az zamanda çok yer gezmemiz gerekiyordu. zaman kısıtı nedeniyle paris'teki neredeyse tüm yolculuklarımızı yer altında yaptık diyebilirim.

gişe memurunun verdiği harita çok kullanışlıydı. haritada metro hatları farklı renklerle gösterilmiş, hatların bağlantı noktaları belirgin bir biçimde işaretlenmiş, turistik yerler ve hangi duraklardan buraya gidilebileceği haritada gösterilmişti. bağlantıları kullanmak suretiyle tarihi şehrin her yerine metro ile ulaşmak mümkün hale getirilmişti. hatta bir hediyelik eşya dükkanında paris metro haritasının kartpostal olarak satıldığını gördüm. bilmiyorum alan oluyor mu ama metronun da eiffel kulesi gibi paris'in simgelerinden birisi olduğunu daha iyi ne anlatabilir?

bazı metro durakları müze gibi ve bulunduğunuz yeri anlatıyor. örneğin rodin müzesi'ne en yakın durak olan "varenne"de iki tane rodin heykelinin kopyası bulunuyor. bunun gibi "palais royal- musee du louvre" (hükümdar konağı- louvre müzesi) durağında da bir kısım heykel ve louvre sarayı'nın üzerine inşa edildiği başka bir kalenin duvarları görülebiliyor. buna karşın metro istasyonları bizimkilere göre epey eski ve yıpranmış durumda.

metro işe gidiş ve işten çıkış saatlerinde kalabalıktı ama bu saatler dışında rahatsız edici bir kalabalık görmedik. öte yandan en kalabalık saatte bile -hanımla ben hariç- metroya binecekler çıkacak olanları mutlaka bekliyorlardı. metroda yer kapma telaşı gösterdiklerine de pek tanık olmadım. tam tersine boş yer olmasına karşın ayakta yolculuk etmeyi yeğleyenler çoğunluktaydı.

tatili bitirip istanbul'a dönünce, arabaların yolları tamamen kilitlediği saatlerde hep paris'in metrosunu düşünür oldum. ellilerde trene "komünist taşıtı" olduğu için karşı çıkıp bizi arabaya ve karayollarına mahkum eden siyasi düşüncenin ardıllarının şimdilerde her yere "uygar şehirlerin ulaşım aracı" olarak metro ve hızlı tren yapmaya çalışmalarına gülümsemeye çalıştım. pek olmadı...

(ilk resimde hızlı trendeyim. ikinci resim paris metro haritası. üçüncüsü "palais royal- musee du louvre" metro durağı. dördüncü ise rodin müzesinin olduğu "varenne" metro durağı)

bir tatlı su gezgininin leiden karnavalı sonrası düşündükleri-2

(yazıyı bitirdiğimi düşünüp yayımlamıştım. ama düşündükçe konuyla bağlantılı birşey daha geldi aklıma, hızımı alamadım. kusura kalmayın...)

geçenlerde annem de türk insanının pis olmasından dem vurmuştu:

- eskiden böyle değildi. bir devlet büyüğünün geleceği duyurulduğunda herkes çıkar kapısının önünü temizler, bütün şehir pırıl pırıl olurdu. şimdi herkes çöpleri yerlere atıyor.

güzel annem benim, işte büyük şehirde yaşamak tam olarak böyle birşey. artık şehri sahiplenemiyorsun. bırak şehri, sokağı bile, hatta yaşadığın apartmanı bile benimseyemiyorsun. apartman komşularını bile tanıyamıyorsun. bu kadar yabancılaştığın birşeyi de koruma gereksinimi duymuyorsun, doğal olarak. hangi arkadaşının evine misafir olarak gittin de en ufak bir pislik gördün, güzel annem?

ama ilginç olan şu: annemin söylediği belediye, sokakların temizliğini sağlamak için çalışması, vatandaşa hizmet götürmesi gerekirken, vatandaştan yardım istiyor. "sokakları ben temizleyemiyorum. ama temiz de olmalı, çünkü bir devlet büyüğü gelecek. eee ne yapalım? hadi siz temizleyiverin." yüce türk ulusu, devletine itaatkar ve şehrine sevgi dolu olduğu için bunu gönüllü olarak yapıyor.

amsterdam'da evlerin dış duvarlarının temizliğini ve kimi zaman boyamasını bile belediye yapıyormuş. buyurun buradan yakın...

(resimler amstel nehri kıyısında yaptığımız bir bisiklet gezisinde çekildi. pazar sabahı amstelveen'den amsterdam'a doğru pedal basıyoruz.)

bir tatlı su gezgininin leiden karnavalı sonrası düşündükleri

insanın yaşamının bir bölümünde değil, tüm ömrü boyunca, hiç duraksamadan "dostum! kardeşim!" diyebildiği, sonsuza kadar güvenebileceğini bildiği bir kişi karşısına ancak çok şanslıysa çıkıyor. insan keşke daha çok olsa onlardan diye dilemeden edemiyor. işte bu ender dostlarımdan birisi şu anda hollanda'da doktora tezini yazıyor.

uzun zamandır görüşemiyorduk. onu hollanda'da göreceğim için sevinçliydim, ama toplantıları yoğun. yoğun programında bir boşluk bulunca bizi aradı:

- leiden'de buluşalım. (layden diye okuyorlarmış)

- nasıl yani? başka bir şehirde mi buluşacağız? zaten kısa bir süre için buradayım, bir de bütün günü yolda mı geçirttireceksin bana, daha görmek istediğim müzeler var.

-sen burayı türkiye ile karıştırdın herhalde. amsterdam'dan trene binince 20 dakika sonra leiden'desin.

- ?!?!?!

çift katlı trene bindik. gidiş dönüş kişi başı yirmi yedi avro. yirmi dakika sonra leiden'de bir indik ki o ne? korkunç kalabalık. amsterdam'ın en turistik ve kalabalık yeri olan 'dam meydanı'ndan bile çok daha kalabalık, iğne atsan yere düşmez. bir cuma gününde, bu küçük şehirde, bu kadar insanın neden toplandığını düşünürken şehre karnaval geldiğini anladık. her yanda sokak satıcıları, her yanda açık hava konserleri, her yanda lunapark oyuncakları ve bolca yiyecek, içecek... büyük bir şaşkınlıkla biz de kalabalığa daldık. bulunmaz bir fırsat bu bizim için.

ortalık uluslararası izmir fuarının görkemli günlerini hatırlatıyordu. özellikle müzik gruplarının çaldığı sahnelerin önünde büyük kalabalıklar toplanmış, ellerde yiyecek ve içeceklerle karnavalın tadını çıkarıyorlardı. bu karnaval şehir şehir dolaşırmış böyle. ama kendimizi karnavalın kargaşasına, neden leiden'de olduğumuzu unutacak kadar da kaptırmadık: hem amsterdam dışında bir kenti gezecek, hem de eski bir dostla hasret giderecektik. karnavalın yayılmadığı sokaklardaki özgün yapılar ve dingin kahvehaneler kısa bir süre sonra ilgimizi daha çok çekmeye başladı. büyük bir rastlantı sonucu hollanda'nın ünlü yel değirmenlerinden bir tanesini de görme şansı bulduk leiden'de. sanmayın ki hollanda'nın simgesi yel değirmenleri her yerde görülebiliyor. tam tersine bir yel değirmeni görebilmek için araştırıp bulmak gerekiyor. biz de bu vesile ile bir yel değirmeni gördüğümüze çok sevindik.

hollandalılar için akşam yemeği saati tam 18.00 imiş, ne erken, ne geç. saat 18.00'e yakınlaşırken adımların hızlandığını gözlemleme olanağımız oldu, karnavaldaki kalabalık da ortadan kayboldu. işte bu saatlerde bilanço gözler önüne serilmeye başlandı: ortalık korkunç bir biçimde kirlenmişti! bizim taze meyve-sebze aldığımız sokak pazarlarında, akşam, pazarcıların gitmesiyle belediye işçilerinin gelmesi arasındaki süreçte ortalık nasıl görünüyorsa karnaval sonrası leiden sokakları da aynı öyle görünüyordu. sanki şehir çöplüğü rüzgarla şehre yayılmış gibi bir görüntü hakimdi leiden sokaklarına.

ilk öğretim üçüncü sınıftaki yeğenim geçenlerde:

- halkımız çok pis ne yazık ki. türkler sürekli etrafı kirletiyor. oysa avrupa'daki şehirlerin sokakları hiç bizimkiler gibi kirli değil. (büyümüşte küçülmüşe bakın.)

- ulen yumurcak! sen avrupa'nın kaç kentini gezdin ki?

- hiç gezmedim. ama öğretmenimiz öyle söylüyor.

büyük olasılıkla bizim yumurcağın öğretmeni de avrupa'nın herhangi bir kentini gezmiş değildir. ona da birileri böyle söylemiştir. gezmiş olsa, benim gibi o da akşam saatlerinde şehrin sokaklarının ne kadar kirli olduğunu gözlemleyebilecekti.

müthiş bir italyan lokantasında akşam yemeğimizi yedikten sonra, eşlerimizle birlikte kanal kenarında, "hollandanın yüzen tekne-evleri"ne komşu bir kahvehaneye geçtik.

karnaval sonrası ortalığın bu kadar kirlenmiş olması bende epey bir düş kırıklığına neden oldu. anlayacağınız bu konuda avrupalıların türklerden hiç farkı yok, türkleri bu nedenle küçük görenler yanılıyorlar. keşke olsaydı. keşke daha duyarlı olunsaydı. keşke avrupa ulusları türklere yerlere çöp atmama konusunda örnek olabilselerdi. ama durum bu değil. çok yazık.

kahvelerimizin geldiği sıralarda benim bu düş kırıklığımdan konuşuyorduk:

- daha da kötüsü var. karnavalda çokça alkol aldıkları için taşkınlık yapıyorlar ya da en basitinden buldukları sokak köşelerine pisleyebiliyorlar. sokakta yürürken kokular insanın burnunun direğini kırıyor.

- bu kadar ileri gidiyorlar mı?

- evet. hatta geçenlerde bir müzede, çok eski bir karnaval tablosunda, aynı davranışların o zamanlar da yaygın olduğunun ayrımına vardık. o zamandan bu zamana fazla yol alamamışlar. ama gece temizlikçiler şehrin bütün sokaklarını temizliyor ve sıklıkla sokakları yıkıyorlar. sabah olduğunda akşamki görüntüden eser kalmamış oluyor.

anlayacağınız avrupa şehirleri ile türk şehirleri arasındaki görüntü ayrımı "belediyecilik" başarısından kaynaklanıyor. yağmur yağdığında ayakkabıların hiç çamurlanmaması, yağmur sularının yollarda hiç birikmemesi, sokakların tertemiz olması, sokaklarda hiç çalışma görülmemesi... gibi avrupa şehirlerinin övülesi güzel yönleri tamamen belediyelerin çok çalışması ile bağlantılı sonuçlar. türkiye'de belediyeler çalışmıyor, sokaklar o yüzden bu halde oluyor.

- sokaklara çöp atmak yasak değil mi?

- yasak ama türkiye'de de yasak. kişi yakalanmayacağını düşündüğü sürece atmaktan kaçınmıyor, koca karnavalda hangi birisini yakalayacaklar? kişi yakalanacağını ve ceza yiyeceğini düşündüğünde çöp atmaktan geri duruyor. türkiye'de hiç kimse yere çöp attığında ceza yiyeceğinden korkmuyor ki! avrupalı bile kendi ülkesinde ceza yiyeceği korkusuyla yerlere çöp atmazken türkiye'ye gelince atıyor.

anlayacağınız avrupa şehirleri ile türk şehirleri arasındaki görüntü ayrımı "yasa uygulayıcıların" başarısından kaynaklanıyor. kırmızı ışıkta hiç kimse geçmiyor, yaya geçidinde yaya varken hiç kimse aracıyla üzerine sürmüyor, bisiklet ya da motosikletlere yol önceliği tanınıyor... avrupa şehirlerinin övülesi güzel yönleri yasa uygulacılarının başarısı ile bağlantılı sonuçlar. türkiye'de yasa uygulayıcıları da düzgün çalışmıyor.

kahveler içildikten sonra geri dönüş zamanı geliyor. iyi bir dostla insan her zaman birlikte olmak istiyor ama uzun aralıklarla görüşmek de çok sorun olmuyor. her görüşmede kaldığı yerden sürüyor dostluğunuz, gönülden ırak olunmuyor. insanın iyi bir dostuyla birlikte olması müze gezmekten daha çok değiştiriyor onu, daha çok şey katıyor. ayrılmanın acısı yeniden görüşmenin özlemine dönüşüyor hemen...

bir tatlı su bisikletçisinin ‘bisiklet şehri’ amsterdam şaşkınlığı

bazı şehirler bazı taşıtlarla ilgili çağrışımlara neden olabiliyor. örneğin "istanbul'da arabasız yaşanmaz, dostum. motosiklet mi? deli misin sen? bu şehirde bu kadar kötü sürücü varken motosiklet mi kullanılır? aklını peynir ekmekle mi yedin? araba diyorum, araba. boş ver motoru..." işte bunun gibi amsterdam deyince de ilk akla gelen bisikletler oluyor.

amsterdam'da araba kullanılmıyor mu? kullanılıyor. tramvay ya da tren yok mu? var. ama şehir tam bir bisiklet şehri. bir kere bisiklet şehri olması tanrının emri. konya, herkesin bildiği üzere, bisikleti ulaşım aracı olarak kullanan vatandaşlarımızın en yoğun yaşadığı türk şehridir. çünkü bu allah'ın emridir. eski insanlar şehirlerini hep yüksek yerlere kurarken konya'yı kuranlar, artık ne düşündülerse, bir ovayı seçmiş. konya'da ufka kadar doğal tek bir çıkıntı göremezsiniz. doğal engeller olmadığı için bisiklete binenler rampa kaygısı olmadan şehri bir baştan bir başa rahatlıkla katedebilmektedir. işte genelde hollanda özelde de amsterdam aynen böyle. tüm ülkenin en yüksek noktası vaalserberg tepesi, o da yalnızca 327 metre. görseniz tepe demezsiniz yani öyle birşey.

amsterdam, amstel nehrinin denize döküldüğü yere kurulmuş. bildiğimiz 'delta' yani amsterdam'ın bulunduğu yer. göz alabildiğine düzlük ve birçok kanal. işte bu şehri bisiklet şehri yapan en önemli özellik belki de bu: şehirde köprülerin yaptığı bombeler dışında hiç yükselti yok.

ama bu tanrı vergisi özelliği amsterdam belediyesi akıllıca geliştirmeyi bilmiş. bir kere tüm amsterdam'da –otoyollar hariç- neredeyse tüm yollarda bisiklet yolları araba yollarından bile geniş. hatta bazı yerlerde gidiş-geliş bisiklet yolları bile gördük. genellikle farklı renkte olan bu bisiklet yolları, yayalara ayrılmış yolların kenarlarında bile var ve yollarda kullanılan malzeme araba yollarındaki malzemeden daha kaliteli. bisiklet tekerleklerinin kaymaması için özel bir bileşim kullanılmış.

ikinci önemli konu adımınızı attığınız her yerde bisiklet bırakacak düzgün yerler yapılmış olması. bununla ilgili bir belediye düzenlemesi var mı, yoksa tamamen ihtiyaçtan mı bu biçimde bilmiyorum ama her yerde mutlaka bisiklet kilitleyecek birşeyler var. hatta tren istasyonunun yan tarafında (ki tren istasyonu amsterdam şehrinin tüm ulaşımının kalbi anlamına geliyor. tren, tramvay, otobüs hep buradan kalkıyor) binlerce bisikletin bağlanabileceği, üç katlı bir yer bile vardı. aynı izmir konak'taki katlı otopark gibi.

bize oldukça ilginç gelen bir başka konu ise otobüs, tren, tramvay gibi toplu taşıma araçlarında özel bisiklet yerleri bulunmasıydı. bizim otobüslerde, dikkat ettiniz mi bilmiyorum, bebek arabası yeri vardır. otobüsün o bölümünde koltuk bulunmaz. işte amsterdam'daki toplu taşıma araçlarında da bunun gibi bisiklet bırakma yeri var. bisikletin dengede durmasını sağlayan bir düzeneğe ön lastiği takıp yerinize öyle geçiyorsunuz. toplu taşıma araçları bizimkiler gibi sıkış tepiş olmadığı için kimse de bu durumdan şikayetçi değil. tramvaylarda falan da böyle. bizde adalar vapuruna bile bisiklet sokmakta zorlanıyorsun, eğer sokabilirsen yere bırakmak zorundasın. kilitleyecek bir yer bile olmuyor.

bir de bisikletlere özgü trafik düzenlemeleri var. bisiklet yolları ile kara yollarının kesiştiği yerlerde bisikletler için kırmızı ve yeşil ışıklar var. (bisikletçilerin bu işaretlere uymaması halinde de 'bisikletli' polisler, batman gibi üzerinize çullanıp 60 avro cezayı yapıştırıyormuş.)
basınca yayalara yeşil, arabalara kırmızı ışık yanmasını sağlayan düğmeler, bisikletçilerin erişebileceği yerlere bisikletçiler için de ayrıca konulmuş. yayaların bile bisiklet yollarına girmesine izin yok. hatta bir ara, türkiye'de yayalara karayollarında tanınan sözde geçiş önceliğinin, amsterdam'da da 'sözde' kaldığını çünkü geçiş önceliğinin her zaman bisikletlerde olduğunu bile düşündüm. araba eğitimlerinde sürücülere dönüşlerde, yalnız aynadan değil kafayı çevirerek de bisikletleri kontrol etmeleri öğretiliyormuş.

elbette bir bisiklet şehrinde yaşamanın bisikletçiler için önemli zorlukları da var. örneğin bisikletler ya da bisiklet parçaları sürekli çalınıyormuş. bir de yeni bisikletler korkunç pahalı. ama anlatılamaz bir biçimde pahalı. örneğin bir tatlı su bisikletçisi olarak ben, tanınmış bir amerikan markasının yeni başlayanlara önerdiği bir dağ bisikletini kullanıyorum. 2007 yılı nisan ayında, indirimden, 350 USD kadar bir bedel ödeyerek almıştım. hollanda'nın bisiklet konusunda en başarılı markası "gazelle" imiş, bu markanın bisikletlerinin fiyatları 1.000 EU'dan başlıyordu. bu fiyata alabileceğiniz bisikletleri de bir görseniz inanamazsınız: teknolojisi eski, tasarımı bir tuhaf, frenler tambur, yalnızca 3 vitesi var... anlayacağınız türk piyasasında hangi fiyatı isterseniz isteyin satmaya olanak yok. ikinci el piyasası oldukça hareketli olduğundan bütçenize göre bisiklet bulmak büyük bir sorun olmuyormuş. ama bisikletlerin ikinci ele düşebilmeleri için birilerinin sıfır alması gerekecek. vay o insancıkların haline...

tatlı su gezgini tanınmış bir şehrin bilindik bir yerinde

konuya neresinden girsem vallahi bilemiyorum. bu senenin bayramları uzun ya, epey bir malzeme sağlıyor insana. bir tatlı su gezgini olarak yolumuz bu bayram amsterdam'a düştü. bir tatlı su gezgini olarak düsturumuz ilk gidişimizde yörenin bilindik yerlerini gezmek, sonraki gidişlerimizde ise bilinmedik yerlerini keşfe çıkmaktır. bunu yapabilmek için de gidilecek yer hakkında araştırma yapmak, notlar çıkartmak, bazen resimler bulmak falan gerekir. aynı titizlikle, amsterdam için de yola çıkmadan bir ay önce araştırma yapmaya başladık.

amsterdam'a gideceğimizden kime bahsetsek yüzlerde muzır bir gülümseme belirir oldu. ben bu gülümsemeyi bir yerden hatırlıyorum ama neyi ima ediyorlar acaba? bu hınzır gülümsemeyi ben birkez daha bir yerlerde görmüştüm ama neresiydi? aha hatırladım: yaş 16 filan. yaz tatilinde bergama'ya, çok yakın ve sevdiğim bir arkadaşımı ziyarete gitmiştim. babasının arabasını kaçırıp biraz bergama'nın tenha sokaklarında turladık. şehrin kenar mahallelerine giden bir yolda, karşıdan gelen arabanın içindeki adamlar bize, işte şu anda sıkça gördüğümüz muzır gülümsemeyi atmışlardı. merakla bergamalı arkadaşıma bu gülümsemenin nedenini sordum, o yolun bergama'nın tek genelevine çıktığını söyledi. sonra da uzakta, bahçe içinde bir villayı gösterdi. geneleve gitmek gibi bir niyetin içinde olmasak da o hınzır gülüş ikimizi de epey utandırdığından hemen yönümüzü başka bir yola çevirdik. işte benim bir geneleve en yakın olduğum gün o gündü, ta ki amsterdam'a gidene kadar.
'red light district' (kırmızı ışık bölgesi) amsterdam'ın merkezinde birkaç yan yana dar sokaktan oluşan bir bölge. bazı kapılarda, üst üste üç kırmızı ışığın bulunduğu işaretler var. eskiden, gece yarısından sonra gösterilen, kırmızı noktalı filmler vardı ya, benzer bir mantıkla işaretlemişler kapıları. ama girişinden geçerken sokağın 'kırmızı noktalı bölge'ye dahil olup olmadığını anlamak mümkün değil. önünde öyle polisler filan yok ya da ışıklar çok uzaklardan seçilebiliyor değil. gayet normal sokak işte...

bizim rehber amsterdam doğumlu olması nedeniyle bölgeye çok hakim:
- burada eskiden erkek olup şimdi kadın olmayı seçmiş olanları görebilirsiniz.
- köşeyi dönünce meşhur bilmem kim hanımın penceresini göreceksiniz.
- bunun gibi, perdelerini kapalı gördüğünüz pencereler, halihazırda müşterilerini bulmuş olanlar olup şu anda içeride bulunan yataklarda müşterileriyle hoşça vakit geçirmeye çalışmaktadırlar... vs. (bu kadar gürültülü bir ortamda nasıl odaklanabiliyorlarsa artık?! sokakla aralarında yalnızca bir cam ve bir de perde var.)

sokaklar boyunca uzanan genelevler dizisinde, kumsalda geziniyor rahatlığıyla dolaştırdı rehberimiz bizleri. o kadar ki dolaşırken pencerelerde bekleşen kadınların bazılarına el salladı, hatır sorar gibi hareketler yaptı. bize kumsalda bikinili kadınlara dikkatlice bakmanın bile ayıp olduğu öğretildiğinden genelevleri turistik bir yer olarak gezmeyi de epey yadırgadık. yabancı bir ülkeden gelen bir turist topluluğunun, istanbul'da sultanahmet'i gezdikten sonra tanınmış bir genelevde çalışanları görüp oradan da dolmabahçe sarayına geçmesi gibi birşey bu. hanımla el ele genelev gezmiş olduk bu gezi sayesinde.

üniversite yıllarımda iki arkadaş otostop çekerken bir kamyoncu bizi almıştı. amcam yolculuk boyunca bize, güzel ülkemin genelevleri üzerine görüşlerini aktarmış, biz de bu sayede her şehrin genelevi nerede, en iyisi hangisi öğrenmiştik. işte bu kamyoncu amcamızın muzır bir gülümseme ile amsterdam'da dolaşacağını hayal edebiliyorum şu anda.

genelev denince aklıma hep leman dergisinin karikatürleri gelirdi: yüksek duvarlar, kapıda kimlik soran polisler ile anlatılırdı karikatür genelevleri. şimdi bu görsel imgenin yerini amsterdam aldı. amsterdam belediyesinin simgesi kırmızı bir kalkan üzerinde üst üste üç tane, beyaz çarpı işareti. o çarpılar bana kırmızı noktalı bölgenin ışıklarını çağrıştırır oldu artık. gerçekte ikisi arasında görsel bir bağlantı gerçekten var mıdır, bilmiyorum.

kırmızı noktalı bölgeden uzaklaşıp şehir turumuzu kanallarda yapılan tekne gezisi ile sürdürdük.

(resimlerle kırmızı bölge arasında bir bağlantı yok. kırmızı bölgede resim çekmek ve kamera ile görüntü almak pek hoş karşılanmıyor, nedense. yalnızca son resim amsterdam'daki sex müzesinin girişini gösteriyor. girmedik ama konusunda dünyanın en kapsamlı müzesi olduğu söyleniyor.)