10.06.2012 dünya çevre günü...

sevgili dostum balaban bir tarihlerde "bir süre motora bindikten sonra bisiklete binince rampalarda gaz veresim geliyor" demişti. bendeyse tam tersi oluyor, bisiklete binip motora binince aynı kıvraklıkla kullanabileceğimi sanıyorum.

pazar günü "dünya çevre günü kıtalararası bisiklet gezisi" vardı. ılgaz iptal olunca cumartesi yürüdük, pazar da yine bisikletle köprüden geçelim dedik. köprüden geçmek her zaman olduğu gibi çok eğlenceliydi ama öncekinden çok farklı bir organizasyon vardı.

öncelikle buluşma yeri taksim meydanıydı ve müthiş bir trafik vardı. gerçi bizim için iyi oldu, cumartesi gününün yorgunluğuyla biraz geç uyandık ve taksim'e kadar arabayla geldik ama bir hayli gürültülü ve kalabalıktı. avrasya boğaz geçişimizden çok daha kalabalık bir etkinlikti. avrasya'da yıldız parkında çimenlere yayılmış keyifli keyifli organizasyon saatini beklemiştik. burada elif'i oyalamak epey zor oldu.

katılımcı profili de çok farklıydı. avrasya'ya katılanlar biraz daha yarışçı havasında, biraz daha iddialıydı. burada ise daha bir halk organizasyonu havası vardı, daha bir geziye benzer bir ortam vardı... avrasya'da bizim gibi çocuğuyla gelmiş bir-iki kişi vardı. buradaysa sarıhan ailesi dahil birçok aile bizim gibi çocuklarıyla gelmişti. etkinliğe başlamadan elif'le birçoğuna gidip 'merhaba' deme şansımız oldu...

taksim meydanı

ancak en büyük sıkıntıyı sanıyorum bitiş yeri olan harem'de çektik. yüzlerce bisikletli sıcağın altında, bir otoparka sıkışmış halde, pek de anlaşılmayan konuşmalar dinledi ve çekiliş bekledi. oysa avrasya'da caddebostan sahilinde bitmişti etkinlik ve yine çimenlerin üzerine yayılmış, organizasyon komitesinin verdiği su ve sandviç eşliğinde dinlenmiştik.

parkur bisikletçilerin yıldız yokuşunu çıkmaması için mecidiyeköy'den geçirilmişti. yolu uzatan bu farklılık beni çok rahatsız etmedi ama yıldız yokuşunu da rahatlıkla çıkardım, sorun etmezdim.

özetle bence avrasya'nın organizasyonu daha iyiydi.

bisikletçiler ise muhteşemdi, ikinci defadır tüm istanbul'a bisikletlere yer açılmasını istediklerini haykırdılar her fırsatta. bu sırada trafiğe kapatılmış yollarda geçmemizi bekleyen istanbullular bize ne kadar hak verdiler bilemiyoruz ama biz talebimizi ortaya koyduk...

bu sefer elif'in uyumasına izin vermedik ve bu sefer köprüde bol bol fotoğraf da çektirdik. gerçi elif sürekli boğazı seyrettiği için köprüdeyken yüzünü çekmek çok zor oldu ama birkaç fotoda zoru başardık...

her ne kadar ben bisikletlere trafikte yer açılmasını ve tüm modern şehirlerde olduğu gibi şehir içinde bisiklete binmeyi çok istiyorsam da istanbul'un pis havasında ve saygısız sürücülerinin arasında bisiklete binmek uzun süre bir hayal diye düşünmeden edemiyorum....

boğaz köprüsü hatırası...

x-max 250'yi neden sattım...

başlığı yazarken kararsız kaldım. başlık olarak "neden bir daha yamaha almayacağım" da yazabilirdim zira. her ne kadar yamaha motosikletlerin tasarımlarını ve tarzını çok beğeniyorsam da tövbe ettim, bir daha yamaha motosiklet kullanmayacağım. nedenini size anlatayım:

blogumun takipçileri bilir, iki sene boyunca yaz-kış her gün yamaha x-max 250 kullandım, çok da memnundum motorumdan. benim ihtiyacıma ve özel koşullarıma çok uygundu.

gelin görün ki yamaha türkiye'nin satış sonrası hizmetlerinden çok muzdarip oldum. benim yamaha kullanıcısı olduğum dönemde yamaha türkiye "beldeyama" olarak geçiyordu ve koç grubunun şirketlerinden beldesan ile yamaha ortaklığı ile satış sonrası hizmetler yürütülüyordu. x-max'i sattığım mart 2011 civarlarında bu ortaklık bozuldu ve yamaha, türkiye operasyonunu kendisi yapmaya karar verdi. beldeyama döneminde çok kötü olan satış sonrası hizmetler bu geçiş döneminde hepten berbat bir hal aldı.

birincisi yamaha'nın genel olarak türkiye'de, özelde de istanbul'da servis sayısı yetersiz, ben motosikletlerimi yetkili servis harici kimseye elletmediğim için iyi bir servis bulmak benim açımdan çok kritik. bu amaçla önce evime en yakın yetkili servisi kullanmaya başladım: yıldız ticaret - ümraniye serviste bir usta ve bir kalfa çalışıyor.  motoru alırken muayene için de buraya götürmüştüm ve motorumun benden önceki sahibi bu servisi rahatlıkla önerebileceğini söylemişti. bir süre sonra herhangi bir sorun yokken bakım için servise gittim. bütün bakımları yapıldı, tertemiz teslim aldım. servis hizmeti sırasında motorumun başındaydım. her zaman olduğu gibi neler yaptıklarını ve neden yaptıklarını dikkatle sormuş ve takip etmiştim. ilk seferde servisten memnun kalmıştım.

ikinci sefer gittiğimde servisin yeri değişmişti ve artık motorun sahibinin servise girmesine izin vermiyorlardı. zaten de atölyeye girmek ancak bir asansör ile mümkündü ve içeride pek yer de yoktu. bu yüzden ben de girmeyi pek istememiş, servis sırasında motorumun başında durma kuralımı ihlal etmiştim. ama ilk seferden bir miktar güven oluşmuştu. servis hizmetini aldım, parasını ödedim. motoruma atladım, daha 5 km gitmemiştim ki motorumun ön tarafında bulunan üçgen şekilli grenaj parçası düştü. tam önde duran bu parça düşünce motorla üzerinden geçtim ve plastik parça kırıldı (neyse ki daha büyük bir kaza olmadı). normal koşullarda düşmesi olanaksız bu parça, büyük olasılıkla far kontrolü için açıldı ve sonra yerine takıldı ama vidalarının takılması unutuldu. başka türlü beş yerden vidalı bu parçanın düşmesi mümkün değil.

şirkete varınca arayıp durumu aktardım. akşam iş çıkışı geleceğimi ve onların da bakmasını istediğimi söyledim. amacım hasarımı tazmin etmeleriydi elbette. ancak akşam iş çıkışı gittiğimde (ramazan ayı olması nedeniyle) usta gitmişti. orada bulunan kalfaya ve satışta duran kişiye durumu anlattım. orucun verdiği gerginlik ile olayı büyüttüler. satışta duran adam motoruma tekme attı, bağırıp çağırıp küfürler etmeye, tehdit ve hakaretlere başladı. ben de onlara polis çağıracağımı söyledim. olaylar iyice kötüleştiği bir sırada usta geldi ve 'benim servisten çıktıktan sonra başka bir servise gidip diğer serviste oluşan hasarı da onlara mal etmeye çalıştığımı' ya da 'vidaları çalıp suçu onlara atmaya çalışıyor olabileceğimi' savundu, açıkça zararımı karşılamayacaklarını söyledi. artık söyleyecek birşey kalmamıştı, oradan ayrıldım.

oradan ayrılırken çok sinirliydim, savcılığa başvurmayı düşünüyordum. ama sonra araya başka işler girdi, zaman olmadı. en azından yamaha'ya bildireyim dedim ve tüm koç, beldeyama ve yamaha yetkili adreslerine e-postalar gönderdim. olayı, yaşadığım mağduriyeti ve bana reva görülen muameleyi anlattım. hiçbir e-postama yanıt dahi gelmedi.

geriye yapacak birşey kalmayınca eli mahkum yeni bir servis arayışına girdim. bu sefer bakım için iş yerime yakın olan kızıltoprak'a gitmeye karar verdim. beldeyama'nın sayfasında kızıltoprak'ta da yetkili satıcı ve servis görünüyordu.

adrese gittim. servisten sorumlu bayan ustalarının bir süre önce işten ayrıldığını ama motorumda herhangi bir arıza yoksa kalfanın bakabileceğini söyledi. ben de rutin bakım olduğu için kabul ettim (yine benim hatam işte). motorun tüm bakımları yapıldı, herşey yerli yerine takıldı, kalfa sürüş öncesi son testleri yapıyordu. bu arada motorun hararetini kontrol etmek istedi, ben fanda sorun olabileceği konusunda uyarmış olmama karşın "fan şimdi devreye girer, şimdi devreye girer" diyerek sürekli harareti yükseltti ve sonunda motorun contaları fan devreye girmediği için yandı. meğersem fanın motoru yanmışmış ve fan uzun zamandır çalışmıyormuş. oldu mu sana hasar birken iki.

aslında bu da servisin hatası olmasına karşın sorun etmedim ve hemen yapılmasını istedim. parayı da peşin ödedim. ancak işler öyle kolay değil. yanan contanın yerine yenilerinin gelmesi tam 2 ay ve 10 gün sürdü. lojistiğin bu kadar ilerlediği, bir kargonun en çok iki günde amerika'ya bile ulaştırılabildiği bir ortamda hollanda'dan istediğim parçalar iki ay ve on günde geldi. bu arada motorum serviste yattı. bu kadar uzun bir sürede servis bir usta ile anlaşıp düzenli çalışma ilişkisi kuramadığı için benim motorumu yapması için eski ustasıyla geçici bir anlaşma yaptı, usta benim motoru söküp yeniden topladı.

iki ay on gün motorumun serviste yatmış olması yetmiyormuş gibi bu işlem bana 700 TL'ye mal oldu. kanımca sorun tamamen yamaha'nın ve yetkili servisinin hatasıydı ama cezayı ben çekiyor, kendi param ile yamaha'nın satış sonrası hizmetlerinde rezil oluyordum.

yine de bunca zaman sonra motoruma kavuşmuş olduğum için sevinçliydim. bir yıl kadar motorumu yine sorunsuz kullandım. sonunda motorumun muayene günü yaklaşınca mecbur yine bakımın yolunu tuttum. bu arada contalarımın yanmasına neden olan servis yamaha ile anlaşmasını bitirmiş ve servisi çoktan kapatmıştı. zaten açık olsa da oraya gitmeyecektim ama elimdeki seçenekler de birer birer azalıyordu. neyse ki delta bisiklet kızıltoprak'taki mağazasının arkasında bir yamaha yetkili servisi açmıştı. bu yeni yerde başıma gelecek yeni şeylerin korkusu ile bu servisin yolunu tuttum.

önceden telefonla aramış ve randevu istemiş olmama karşın yerim başkasına verilmişti. sorun etmedim, bekledim. tek usta çalışıyordu, saygı gösterdim. neyse ki epey bir bekledikten sonra sıra bana geldi. motorumu rampaya çıkartıp yükseltmeye başladı, yeni aldığım yükseltilmiş ön camım neredeyse tavana çarpıyordu, yüreğim ağzıma geldi, milimetreler kala durdu. her an birşeylerin ters gideceğini ve motoruma bir hasar geleceğini düşünüyordum.

sonra ustanın yaptıklarını izlemeye ve sorular sormaya başladım. sorular sordukça ustanın güvenilirliği ve iş bilirliği konusunda ikna oldum. yamahaları yeni öğreniyordu ama motosikletlerden çok iyi anlıyordu. motorumun her yerini kontrol etti. bazılarını unuttu, onları da ben hatırlattım. servislerde yaşadığım sorunlardan, bir türlü gelmeyen yedek parçalardan konuştuk. bana söylediği en önemli söz "yamaha'nın muhteşem motorlar üretiyor olduğu ama satış sonrası hizmetleri tüm türkiye'de honda'nın daha iyi çözmüş olduğu" oldu. burada da arka freni değiştirtemedim mesela parça yokluğundan...

önceki serviste motorumun açıldığını şıp diye anladı. önceki bakımda yalnız contalar yanmamıştı, artık motorum yağ yakmaya da başlamış ve yataklar da hasar görmüştü. yağ filtresini değiştirirken içinde bir sürü minik metal parçaları buldu.

o haliyle ertesi gün motorum muayeneden geçti. ama aynı gün motoru yok pahasına sattım. artık yamaha bana fazlasıyla yetmişti... sanıyorum bir daha neden yamaha almayacağımı şimdi anlamışsınızdır... şimdi artık bir tek esengül kardeşler honda ile çalışıyorum ve çok mutluyum...

paris’in en yüksek yerinden bakış: sacre coeur

"füniküler" sözcüğü sanıyorum türkçe'de kullanılan en tuhaf sözcüktür. ne zaman taksim-kabataş arasında yer altında, eğik düzlemde giden metro hattı inşa edildi, o zaman bu garip sözcük yaşamımızın bir parçası oldu. teşekkürler, istanbul'un muhafazakar belediye başkanı kadir topbaş!

bir kere "füniküler" sözcüğünü söylemek çok zor. varsayalım ki dilimiz döndü söyledik, karşımızdakinin –özellikle de istanbullu değilse- anlaması çok zor.

paris'te sacre coeur'a çıkan bir tane "funiculaire" olduğunu gördüğümde kafamda sürüp giden sözcüğün kökenine ilişkin tartışma sona erdi. ama neden türkçe'ye bu sözcüğün sokulduğuna ilişkin tartışma kafamda sürüp gidiyor. istanbul'da eğik düzlemde ilerleyen, tarihi bir metro zaten vardı: "tünel". buna da "taksim tüneli" diyebilirdik... bu fransız özentisi muhafazakarlar (!) ne demeye bu sözcüğü kullanıma soktular anlamıyorum. kızdım yine.

'islamlık kolaylıklar dini' diye boşuna demiyorlar. bakın bizim camilere, hep en kolay ulaşılabilecek yerlere kuruluyor. oysa kiliseler öyle mi? ilk çağlardan beri hep en ulaşılamaz yerlere kurulmuş kiliseler. acaba hristiyanlığın ilk zamanlarında isa'ya inananların ağır saldırı altında kalmış ve saklanmış olmasının bunda bir etkisi var mı?

bildiğim bir şey varsa o da rahiplerin cinsel ilişkiye girmeme konusunda ettikleri yemini tutabilmeleri, kesinlikle fransız kadınlarından uzak bir yaşam sürmelerine bağlıdır. düşünsenize tam tanrıyı ve öğretisini düşünerek ibadet ederken önünüzden tüm çekiciliği ile bir fransız kadını geçiyor. ortada ne ibadet kalır, ne yemin. bu konuda victor hugo'nun yazdığı "notre dame'ın kamburu" (ya da tam çevirisiyle "paris'in notre dame'ı") kitabını sizlere delil olarak sunmak istiyorum. notre dame katedrali şehrin ortasındadır ve başrahip bir çingeneye aşıktır. oysa sacre coeur bazilikası'nın rahiplerinin adı tarihte herhangi bir söylentiye karışmış mıdır? hayır. niye? çünkü bazilika paris'teki tek tepenin üzerindedir.

bu yüzden de basilica de sacre coeur'e bir funiculaire ile çıkılıyor. ama akılsız başın cezasını ayaklar çekiyor işte. doğru düzgün araştırma yapmadığımız için biz giderken orada bir funiculaire olduğunu bilmiyorduk, ne yazık ki. el yordamıyla gezmeye kendimizi adamış insanlar olduğumuzdan bütün gün yürüyüp yorulmuş bedenimizi bir de bazilikanın bulunduğu tepeye tırmandırdık. oraya varıp da teleferik dikliğindeki funiculaire'i görünce ne kadar şaşırdığımızı ve hayıflandığımızı artık siz düşünün.

ancak yürümek bize sacre coeur'ün orada bulunan sanatçılar sokağını gezme ve eserleri kısa da olsa inceleme fırsatı verdi. bir dönem salvador dali de burada yaşamış ve yaşadığı ev şu anda müze olarak gezilebiliyor.

sacre coeur bazilikası'nın mimarisi notre dame katedrali'nin mimarisinden çok farklı. yine yüksek bir yapı ve gotik etkiler var ancak notre dame'ın tersine yumuşak, yuvarlak hatlar dış görünümde ağır basıyor. biraz amerikan başkanlık konutu beyaz saray'a benziyor. bazilika sözcüğü ise kilisenin mimari biçimini anlatan bir sözcük. bir zamanlar bergama'da roma imparatoru hadrianus tarafından milattan sonra ikinci yüzyılda yapılmış bazilika'yı gezmiştim. o yıkık bazilikanın görkemi ve etkileyiciliği sacre coeur bazilikasında da hissediliyor biraz.

ama paris manzarası olmasa sacre coeur bazilikası'nın bu kadar çok turist çeken bir yer olacağından emin değilim ben. bazilikanın bulunduğu tepe beşiktaş'ın "beleş tepe"si ile benzeşiyor biraz. eiffel kulesi'ne çıkmayan ya da çıkamayan insanlara ücretsiz paris manzarası sunuyor. bu manzaradan etkilenmeye gelen sanatçılar da burasını paris'in görülesi yerlerinden birisi yapıyor.

funiculaireden indiğinizde herkesin dilinden düşüremediği, paris'in simgelerinden olmuş "moulin rouge" tavernasına yürüyüş mesafesinde oluyorsunuz. o sokaklarda biraz istanbul eminönü ya da izmir kemeraltı havası sezilebiliyor. bu havayı biraz koklamak ve tavernanın önündeki yel değirmeninin altında fotoğraf çektirmek isterseniz yürüyün derim. ama içeri girmeyecek olduktan sonra önünde fotoğraf çektirmek niye?

bir tatlı su gezgininin paris metrosu görüşleri

sabahın soğuğunda, amsterdam'ın otobüslerinin zamanlaması üzerine konuşuyorduk ki gece otobüsü, internette yayımlanmış 'durakta bulunma saatinden' 1 dakika önce durağa geldi. amsterdam şehrinin tüm ulaşımının merkezi tren garı olduğundan bindiğimiz otobüsün son durağı da tren garı.

benim hanım, paris gezimizi garanti altına almak için biletleri türkiye'deyken internetten almıştı. hiç hızlı trene binmemiş bir tatlı su gezgini olarak uçağa benzeyen bu toplu taşıma aracında da "check in" yapmak gerekiyor mu diye sorma gereği duydum. gerekmiyormuş neyse ki.

üç buçuk saatlik bir yolculuğun ardından hollanda ve belçika'yı arkada bırakıp fransa'ya, paris'e vardık. tren yalnızca birkaç büyük şehirde durdu. pek öyle uçak hızında filan değildi ama doksanlı yılların sonunda türkiye'de yaptığım tren yolculuklarına kıyasla oldukça iyiydi. paris'te "gare du nord"a (kuzey tren garına) indik. tren garında metro işaretini bulup bilet gişesine yöneldik. gişenin yanında reklamını gördüğümüz, günboyu sınırsız metro binişi sağlayan biletlerden kalacağımız süre kadar aldık. gişe görevlisi biletlerle birlikte bir de şehir haritası ve metro planı verdi.

böylece amstelveen'de sabah beş otobüsüyle başlayan, amsterdam'da hızlı trenle süren yolculuğumuz, öğlen saatlerinde metro ile otele varışımızın ardından sona erdi. amstelveen'de durağa yürüdüğümüz ve metrodan otele yürüdüğümüz toplam yüz metre yolu saymazsak hiç yürümedik denebilir. otele vardığımızda kendimizi hemen paris sokaklarına atacak gücümüz vardı. paris'te kalınacak otelde aranılması gereken en önemli özelliğin şehrin merkezine yakınlığı değil, metroya yakınlığı olduğunu da böylece anlamış olduk. zaten bütün oteller web sayfalarında bunu açıkça belirtiyor. (biz de daha türkiye'deyken, internet üzerinden, sınırlı bütçemize uygun, metroya yakın bir otel ayarlamıştık. elbette bunu da benim hanım, paris gezisinin iptal olmaması için neredeyse bana sormadan halletti.)

paris'te toplu taşımada metro, hızlı transit sistem (RER), tramvay ve otobüs kullanılıyor. (ayrıntılı bilgi için http://www.ratp.fr/ ) aldığımız bilet bunların hepsinde geçerliydi ama biz en çok metroyu kullandık, çünkü az zamanda çok yer gezmemiz gerekiyordu. zaman kısıtı nedeniyle paris'teki neredeyse tüm yolculuklarımızı yer altında yaptık diyebilirim.

gişe memurunun verdiği harita çok kullanışlıydı. haritada metro hatları farklı renklerle gösterilmiş, hatların bağlantı noktaları belirgin bir biçimde işaretlenmiş, turistik yerler ve hangi duraklardan buraya gidilebileceği haritada gösterilmişti. bağlantıları kullanmak suretiyle tarihi şehrin her yerine metro ile ulaşmak mümkün hale getirilmişti. hatta bir hediyelik eşya dükkanında paris metro haritasının kartpostal olarak satıldığını gördüm. bilmiyorum alan oluyor mu ama metronun da eiffel kulesi gibi paris'in simgelerinden birisi olduğunu daha iyi ne anlatabilir?

bazı metro durakları müze gibi ve bulunduğunuz yeri anlatıyor. örneğin rodin müzesi'ne en yakın durak olan "varenne"de iki tane rodin heykelinin kopyası bulunuyor. bunun gibi "palais royal- musee du louvre" (hükümdar konağı- louvre müzesi) durağında da bir kısım heykel ve louvre sarayı'nın üzerine inşa edildiği başka bir kalenin duvarları görülebiliyor. buna karşın metro istasyonları bizimkilere göre epey eski ve yıpranmış durumda.

metro işe gidiş ve işten çıkış saatlerinde kalabalıktı ama bu saatler dışında rahatsız edici bir kalabalık görmedik. öte yandan en kalabalık saatte bile -hanımla ben hariç- metroya binecekler çıkacak olanları mutlaka bekliyorlardı. metroda yer kapma telaşı gösterdiklerine de pek tanık olmadım. tam tersine boş yer olmasına karşın ayakta yolculuk etmeyi yeğleyenler çoğunluktaydı.

tatili bitirip istanbul'a dönünce, arabaların yolları tamamen kilitlediği saatlerde hep paris'in metrosunu düşünür oldum. ellilerde trene "komünist taşıtı" olduğu için karşı çıkıp bizi arabaya ve karayollarına mahkum eden siyasi düşüncenin ardıllarının şimdilerde her yere "uygar şehirlerin ulaşım aracı" olarak metro ve hızlı tren yapmaya çalışmalarına gülümsemeye çalıştım. pek olmadı...

(ilk resimde hızlı trendeyim. ikinci resim paris metro haritası. üçüncüsü "palais royal- musee du louvre" metro durağı. dördüncü ise rodin müzesinin olduğu "varenne" metro durağı)

bir tatlı su gezgininin leiden karnavalı sonrası düşündükleri

insanın yaşamının bir bölümünde değil, tüm ömrü boyunca, hiç duraksamadan "dostum! kardeşim!" diyebildiği, sonsuza kadar güvenebileceğini bildiği bir kişi karşısına ancak çok şanslıysa çıkıyor. insan keşke daha çok olsa onlardan diye dilemeden edemiyor. işte bu ender dostlarımdan birisi şu anda hollanda'da doktora tezini yazıyor.

uzun zamandır görüşemiyorduk. onu hollanda'da göreceğim için sevinçliydim, ama toplantıları yoğun. yoğun programında bir boşluk bulunca bizi aradı:

- leiden'de buluşalım. (layden diye okuyorlarmış)

- nasıl yani? başka bir şehirde mi buluşacağız? zaten kısa bir süre için buradayım, bir de bütün günü yolda mı geçirttireceksin bana, daha görmek istediğim müzeler var.

-sen burayı türkiye ile karıştırdın herhalde. amsterdam'dan trene binince 20 dakika sonra leiden'desin.

- ?!?!?!

çift katlı trene bindik. gidiş dönüş kişi başı yirmi yedi avro. yirmi dakika sonra leiden'de bir indik ki o ne? korkunç kalabalık. amsterdam'ın en turistik ve kalabalık yeri olan 'dam meydanı'ndan bile çok daha kalabalık, iğne atsan yere düşmez. bir cuma gününde, bu küçük şehirde, bu kadar insanın neden toplandığını düşünürken şehre karnaval geldiğini anladık. her yanda sokak satıcıları, her yanda açık hava konserleri, her yanda lunapark oyuncakları ve bolca yiyecek, içecek... büyük bir şaşkınlıkla biz de kalabalığa daldık. bulunmaz bir fırsat bu bizim için.

ortalık uluslararası izmir fuarının görkemli günlerini hatırlatıyordu. özellikle müzik gruplarının çaldığı sahnelerin önünde büyük kalabalıklar toplanmış, ellerde yiyecek ve içeceklerle karnavalın tadını çıkarıyorlardı. bu karnaval şehir şehir dolaşırmış böyle. ama kendimizi karnavalın kargaşasına, neden leiden'de olduğumuzu unutacak kadar da kaptırmadık: hem amsterdam dışında bir kenti gezecek, hem de eski bir dostla hasret giderecektik. karnavalın yayılmadığı sokaklardaki özgün yapılar ve dingin kahvehaneler kısa bir süre sonra ilgimizi daha çok çekmeye başladı. büyük bir rastlantı sonucu hollanda'nın ünlü yel değirmenlerinden bir tanesini de görme şansı bulduk leiden'de. sanmayın ki hollanda'nın simgesi yel değirmenleri her yerde görülebiliyor. tam tersine bir yel değirmeni görebilmek için araştırıp bulmak gerekiyor. biz de bu vesile ile bir yel değirmeni gördüğümüze çok sevindik.

hollandalılar için akşam yemeği saati tam 18.00 imiş, ne erken, ne geç. saat 18.00'e yakınlaşırken adımların hızlandığını gözlemleme olanağımız oldu, karnavaldaki kalabalık da ortadan kayboldu. işte bu saatlerde bilanço gözler önüne serilmeye başlandı: ortalık korkunç bir biçimde kirlenmişti! bizim taze meyve-sebze aldığımız sokak pazarlarında, akşam, pazarcıların gitmesiyle belediye işçilerinin gelmesi arasındaki süreçte ortalık nasıl görünüyorsa karnaval sonrası leiden sokakları da aynı öyle görünüyordu. sanki şehir çöplüğü rüzgarla şehre yayılmış gibi bir görüntü hakimdi leiden sokaklarına.

ilk öğretim üçüncü sınıftaki yeğenim geçenlerde:

- halkımız çok pis ne yazık ki. türkler sürekli etrafı kirletiyor. oysa avrupa'daki şehirlerin sokakları hiç bizimkiler gibi kirli değil. (büyümüşte küçülmüşe bakın.)

- ulen yumurcak! sen avrupa'nın kaç kentini gezdin ki?

- hiç gezmedim. ama öğretmenimiz öyle söylüyor.

büyük olasılıkla bizim yumurcağın öğretmeni de avrupa'nın herhangi bir kentini gezmiş değildir. ona da birileri böyle söylemiştir. gezmiş olsa, benim gibi o da akşam saatlerinde şehrin sokaklarının ne kadar kirli olduğunu gözlemleyebilecekti.

müthiş bir italyan lokantasında akşam yemeğimizi yedikten sonra, eşlerimizle birlikte kanal kenarında, "hollandanın yüzen tekne-evleri"ne komşu bir kahvehaneye geçtik.

karnaval sonrası ortalığın bu kadar kirlenmiş olması bende epey bir düş kırıklığına neden oldu. anlayacağınız bu konuda avrupalıların türklerden hiç farkı yok, türkleri bu nedenle küçük görenler yanılıyorlar. keşke olsaydı. keşke daha duyarlı olunsaydı. keşke avrupa ulusları türklere yerlere çöp atmama konusunda örnek olabilselerdi. ama durum bu değil. çok yazık.

kahvelerimizin geldiği sıralarda benim bu düş kırıklığımdan konuşuyorduk:

- daha da kötüsü var. karnavalda çokça alkol aldıkları için taşkınlık yapıyorlar ya da en basitinden buldukları sokak köşelerine pisleyebiliyorlar. sokakta yürürken kokular insanın burnunun direğini kırıyor.

- bu kadar ileri gidiyorlar mı?

- evet. hatta geçenlerde bir müzede, çok eski bir karnaval tablosunda, aynı davranışların o zamanlar da yaygın olduğunun ayrımına vardık. o zamandan bu zamana fazla yol alamamışlar. ama gece temizlikçiler şehrin bütün sokaklarını temizliyor ve sıklıkla sokakları yıkıyorlar. sabah olduğunda akşamki görüntüden eser kalmamış oluyor.

anlayacağınız avrupa şehirleri ile türk şehirleri arasındaki görüntü ayrımı "belediyecilik" başarısından kaynaklanıyor. yağmur yağdığında ayakkabıların hiç çamurlanmaması, yağmur sularının yollarda hiç birikmemesi, sokakların tertemiz olması, sokaklarda hiç çalışma görülmemesi... gibi avrupa şehirlerinin övülesi güzel yönleri tamamen belediyelerin çok çalışması ile bağlantılı sonuçlar. türkiye'de belediyeler çalışmıyor, sokaklar o yüzden bu halde oluyor.

- sokaklara çöp atmak yasak değil mi?

- yasak ama türkiye'de de yasak. kişi yakalanmayacağını düşündüğü sürece atmaktan kaçınmıyor, koca karnavalda hangi birisini yakalayacaklar? kişi yakalanacağını ve ceza yiyeceğini düşündüğünde çöp atmaktan geri duruyor. türkiye'de hiç kimse yere çöp attığında ceza yiyeceğinden korkmuyor ki! avrupalı bile kendi ülkesinde ceza yiyeceği korkusuyla yerlere çöp atmazken türkiye'ye gelince atıyor.

anlayacağınız avrupa şehirleri ile türk şehirleri arasındaki görüntü ayrımı "yasa uygulayıcıların" başarısından kaynaklanıyor. kırmızı ışıkta hiç kimse geçmiyor, yaya geçidinde yaya varken hiç kimse aracıyla üzerine sürmüyor, bisiklet ya da motosikletlere yol önceliği tanınıyor... avrupa şehirlerinin övülesi güzel yönleri yasa uygulacılarının başarısı ile bağlantılı sonuçlar. türkiye'de yasa uygulayıcıları da düzgün çalışmıyor.

kahveler içildikten sonra geri dönüş zamanı geliyor. iyi bir dostla insan her zaman birlikte olmak istiyor ama uzun aralıklarla görüşmek de çok sorun olmuyor. her görüşmede kaldığı yerden sürüyor dostluğunuz, gönülden ırak olunmuyor. insanın iyi bir dostuyla birlikte olması müze gezmekten daha çok değiştiriyor onu, daha çok şey katıyor. ayrılmanın acısı yeniden görüşmenin özlemine dönüşüyor hemen...

bir tatlı su bisikletçisinin ‘bisiklet şehri’ amsterdam şaşkınlığı

bazı şehirler bazı taşıtlarla ilgili çağrışımlara neden olabiliyor. örneğin "istanbul'da arabasız yaşanmaz, dostum. motosiklet mi? deli misin sen? bu şehirde bu kadar kötü sürücü varken motosiklet mi kullanılır? aklını peynir ekmekle mi yedin? araba diyorum, araba. boş ver motoru..." işte bunun gibi amsterdam deyince de ilk akla gelen bisikletler oluyor.

amsterdam'da araba kullanılmıyor mu? kullanılıyor. tramvay ya da tren yok mu? var. ama şehir tam bir bisiklet şehri. bir kere bisiklet şehri olması tanrının emri. konya, herkesin bildiği üzere, bisikleti ulaşım aracı olarak kullanan vatandaşlarımızın en yoğun yaşadığı türk şehridir. çünkü bu allah'ın emridir. eski insanlar şehirlerini hep yüksek yerlere kurarken konya'yı kuranlar, artık ne düşündülerse, bir ovayı seçmiş. konya'da ufka kadar doğal tek bir çıkıntı göremezsiniz. doğal engeller olmadığı için bisiklete binenler rampa kaygısı olmadan şehri bir baştan bir başa rahatlıkla katedebilmektedir. işte genelde hollanda özelde de amsterdam aynen böyle. tüm ülkenin en yüksek noktası vaalserberg tepesi, o da yalnızca 327 metre. görseniz tepe demezsiniz yani öyle birşey.

amsterdam, amstel nehrinin denize döküldüğü yere kurulmuş. bildiğimiz 'delta' yani amsterdam'ın bulunduğu yer. göz alabildiğine düzlük ve birçok kanal. işte bu şehri bisiklet şehri yapan en önemli özellik belki de bu: şehirde köprülerin yaptığı bombeler dışında hiç yükselti yok.

ama bu tanrı vergisi özelliği amsterdam belediyesi akıllıca geliştirmeyi bilmiş. bir kere tüm amsterdam'da –otoyollar hariç- neredeyse tüm yollarda bisiklet yolları araba yollarından bile geniş. hatta bazı yerlerde gidiş-geliş bisiklet yolları bile gördük. genellikle farklı renkte olan bu bisiklet yolları, yayalara ayrılmış yolların kenarlarında bile var ve yollarda kullanılan malzeme araba yollarındaki malzemeden daha kaliteli. bisiklet tekerleklerinin kaymaması için özel bir bileşim kullanılmış.

ikinci önemli konu adımınızı attığınız her yerde bisiklet bırakacak düzgün yerler yapılmış olması. bununla ilgili bir belediye düzenlemesi var mı, yoksa tamamen ihtiyaçtan mı bu biçimde bilmiyorum ama her yerde mutlaka bisiklet kilitleyecek birşeyler var. hatta tren istasyonunun yan tarafında (ki tren istasyonu amsterdam şehrinin tüm ulaşımının kalbi anlamına geliyor. tren, tramvay, otobüs hep buradan kalkıyor) binlerce bisikletin bağlanabileceği, üç katlı bir yer bile vardı. aynı izmir konak'taki katlı otopark gibi.

bize oldukça ilginç gelen bir başka konu ise otobüs, tren, tramvay gibi toplu taşıma araçlarında özel bisiklet yerleri bulunmasıydı. bizim otobüslerde, dikkat ettiniz mi bilmiyorum, bebek arabası yeri vardır. otobüsün o bölümünde koltuk bulunmaz. işte amsterdam'daki toplu taşıma araçlarında da bunun gibi bisiklet bırakma yeri var. bisikletin dengede durmasını sağlayan bir düzeneğe ön lastiği takıp yerinize öyle geçiyorsunuz. toplu taşıma araçları bizimkiler gibi sıkış tepiş olmadığı için kimse de bu durumdan şikayetçi değil. tramvaylarda falan da böyle. bizde adalar vapuruna bile bisiklet sokmakta zorlanıyorsun, eğer sokabilirsen yere bırakmak zorundasın. kilitleyecek bir yer bile olmuyor.

bir de bisikletlere özgü trafik düzenlemeleri var. bisiklet yolları ile kara yollarının kesiştiği yerlerde bisikletler için kırmızı ve yeşil ışıklar var. (bisikletçilerin bu işaretlere uymaması halinde de 'bisikletli' polisler, batman gibi üzerinize çullanıp 60 avro cezayı yapıştırıyormuş.)
basınca yayalara yeşil, arabalara kırmızı ışık yanmasını sağlayan düğmeler, bisikletçilerin erişebileceği yerlere bisikletçiler için de ayrıca konulmuş. yayaların bile bisiklet yollarına girmesine izin yok. hatta bir ara, türkiye'de yayalara karayollarında tanınan sözde geçiş önceliğinin, amsterdam'da da 'sözde' kaldığını çünkü geçiş önceliğinin her zaman bisikletlerde olduğunu bile düşündüm. araba eğitimlerinde sürücülere dönüşlerde, yalnız aynadan değil kafayı çevirerek de bisikletleri kontrol etmeleri öğretiliyormuş.

elbette bir bisiklet şehrinde yaşamanın bisikletçiler için önemli zorlukları da var. örneğin bisikletler ya da bisiklet parçaları sürekli çalınıyormuş. bir de yeni bisikletler korkunç pahalı. ama anlatılamaz bir biçimde pahalı. örneğin bir tatlı su bisikletçisi olarak ben, tanınmış bir amerikan markasının yeni başlayanlara önerdiği bir dağ bisikletini kullanıyorum. 2007 yılı nisan ayında, indirimden, 350 USD kadar bir bedel ödeyerek almıştım. hollanda'nın bisiklet konusunda en başarılı markası "gazelle" imiş, bu markanın bisikletlerinin fiyatları 1.000 EU'dan başlıyordu. bu fiyata alabileceğiniz bisikletleri de bir görseniz inanamazsınız: teknolojisi eski, tasarımı bir tuhaf, frenler tambur, yalnızca 3 vitesi var... anlayacağınız türk piyasasında hangi fiyatı isterseniz isteyin satmaya olanak yok. ikinci el piyasası oldukça hareketli olduğundan bütçenize göre bisiklet bulmak büyük bir sorun olmuyormuş. ama bisikletlerin ikinci ele düşebilmeleri için birilerinin sıfır alması gerekecek. vay o insancıkların haline...